Góð staða á mörkuðum en mikil óvissa framundan.

Facts of Seafood | Grein í Tímarit Fiskifrétta

Kaldreyktur makríll í smásöluverslun í Úkraínu. Ljósmynd: FOS.

Í grein í Tímariti Fiskifrétta var upphaflegt markmið höfundar að fara yfir stöðu á mörkuðum í lok kórónufaraldursins og meta hvaða áhrif hann hafi haft á sölu, dreifingu og neyslu sjávarafurða. Þróun í heiminum í vetur og atburðir vorsins hafa valdið því að áhrif faraldursins skipta nú minna máli.

Því var nauðsynlegt að ræða líka hvaða áhrif stríðið í Úkraínu hefur haft, stríð og viðskiptahindranir, kostnaðarhækkanir, vandamál í Kína, sveiflur í framboði og há verð á fiski. Þrátt fyrir góða stöðu á mörgum mörkuðum eru ýmis merki um erfiðari stöðu á komandi vetri.

Hér má sjá greinina.

Mikil áhrif kórónafaraldursins á fiskverð og kostnað

Kórónafaraldur | Grein

Við upplifum nú aðstæður á mörkuðum sem við höfum ekki séð lengi. Hversu lengi munu afurðaverð geta hækkað á meðan kostnaður á öllum stigum hækkar líka? Verð á sjávarafurðum er í hæstu hæðum, framboð á mikilvægum tegundum er gott og kostnaður á flestum framleiðsluþáttum hefur hækkað verulega, sem leiða mun til mikilla verðhækkana í verslunum og á veitingahúsum. Hversu lengi getur þetta gengið, hvernig munu fyrirtæki og neytendur bregðast við?

Þriðja ár kórónu-veirunnar er hafið og enginn getur sagt til um hvað bíður okkar á þessu ári. Sjávarútveginn hefur farið í gegnum miklar sveiflur í framboði og eftirspurn eins og flestar aðrar iðngreinar í heiminum.  Staðan í dag er önnur en margir reiknuðu með fyrir ári og það er fróðlegt að skoða í hvaða stöðu greinin er í dag.

Flutningskostnaður, sérstaklega gámaflutningar, hefur hækkað mjög mikið og margfaldast á sumum leiðum, sérstaklega frá Kína til N-Ameríku og Evrópu. Í Bretlandi og innan Evrópu hefur flutningskostnaður einnig hækkað mikið vegna skorts á bílstjórum og trukkum, og með mikilli hækkun á olíuverði. Auk þess hefur skort hráefni í marga þætti framleiðslunnar sem leitt hefur til hærri kostnaðar m.a. á umbúðum og orku.

Veiðar hafa gengið misvel, eftir því á hvaða tegundir og svæði er verið að horfa á. Í Barentshafi var fyrri hluti 2021 mjög góður en haustið var slæmt. Veiðar hafa verið sveiflukenndar í kringum Ísland. Í Kyrrahafi voru veiðar á Alaska ufsa undir væntingum, bæði austan og vestan megin. Framboð í heild á botnfiskum í ár verður undir síðasta ári vegna samdráttar í Alaska ufsa, aðrar tegundir ættu að vera með svipað framboð.

Kostnaður útgerða vegna kórónu-faraldursins hefur verið hár, það hefur þurft að grípa til ýmissa aðgerða til að sporna við útbreiðslu veirunnar og tryggja öryggi áhafna. Oft hafa skip þurft að halda til hafna og hætta veiðum tímabundið sem hefur í för með sér að framleiðsla á landi stöðvast. Áhrifin eru hærri kostnaður fyrir útgerðina.

Vegna truflana í aðfangakeðjunni, sérstaklega í Kína, hefur óvissa með framboð aukist verulega, miklar breytingar hafa verið í vöruflæði, kaupendur hafa þurft að leita nýrra leiða til að tryggja sér vörur og birgðahald hefur aukist. Einnig hefur kostnaður iðnfyrirtækja hækkað vegna aðgerða til að mæta áhrifum faraldursins. Sumir tala um að ekki sé lengur hægt að byggja á „just in time“ aðferðinni, framleiðendur og dreifendur þurfa að auka birgðahald og jafnvel hefja framleiðslu nær markaðnum, og það kostar sitt. 

Jákvætt hefur verið að eftirspurn á mörkuðum í Evrópu og N-Ameríku hefur verið mjög góð allt síðasta árið, þrátt fyrir gott framboð af mikilvægum tegundum m.a. vegna truflana í afhendingum frá hefðbundnum birgjum í Kína.

Allar þessar breytingar hafa leitt til þess að fiskverð almennt er mjög hátt, hærra en við höfum séð í alla vega þrjá áratugi, og ekki eru líkur á breytingum í bráð á mikilvægustu afurðum botnfiska.

Orkukostnaður heimila hefur hækkað mikið, neytendur þurfa að borga hærra verð fyrir flest, tímabil vaxtahækkana er hafið og verðbólga er hærri en verið hefur lengi með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Þar sem laun flestra munu ekki geta bætt upp verðhækkanir munu neytendur þurfa að velja í hvað þeir eyða. Það hjálpar að flestir ferðast mun minna vegna faraldursins, og því er meira afgangs í ýmsar nauðsynjar. Slíkt ástand getur þó ekki varað lengi, eitthvað mun gefa eftir, spurningin er hvað það verður?

Blikur á lofti í sölumálum næstu árin

Viðtal | 12.11.2020 | Fiskifréttir | Í þriðja sinn á árinu leita Fiskifréttir til Kristjáns Hjaltasonar til þess að heyra af stöðu á mörkuðum á tímum heimsfaraldursins. Seinni bylgja faraldursins fer nú um Evrópu og Norður Ameríku og grípa lönd til ýmissa aðgerða til þess að draga úr samskiptum fólks og þar með að hægja á útbreiðslu veirunnar. Afleiðingar á viðskipti með sjávarafurðir eru þær að markaður fyrir neyslu utan heimilis dregst saman og verslanir loka eða takmarka sölu á ferskum fiski á meðan að sala í smásölu og heimsendingu vex.

Framleiðendur og seljendur hafa þurft að sýna mikinn sveigjanleika og laga sig að breyttum aðstæðum, bæði í veiðum, vinnslu í sölu. Í viðtalinu lýsir Kristján því að þessi staða mun halda áfram og að blikur verði í sölu næsta árið og líklega lengur.

Viðtalið má sjá hér. https://factsofseafood.com/?attachment_id=628

Óvissuástand á mörkuðum næstu mánuði

Viðtal | 23. júlí 2020 | Fiskifréttir |

Kórónu farsóttin er enn i gangi og sækir á önnur lönd, s.s. Suður Ameríku, Afríku og Indland. Tilfellum hefur fækkað í Evrópu, þróun í Bretlandi er í rétta átt sem og á Austuströnd Bandaríkjanna, á meðan að Vesturhluti Bandaríkjanna glímir við aukinn fjölda smitaðra. Veitingahús hafa fengið að opna í mörgum löndun, ekki aðeins fyrir “taka með” þjónustu heldur einnig til að setjast niður. Flugfélög hafa fengið leyfi til að fljúga innan t.d. Evrópu og því hefur fjöldi ferðamanna aukist innan Evrópu.

Fiskifréttir tóku aftur viðtal við Kristján Hjaltason um stöðuna á mörkuðum. Kristján sagði að sala í smásölu og heimsendingarþjónustu væri enn mjög góð og að veitingahúsamarkaðurinn hefði tekið við sér, m.a. hafi sala á Fish & chips markaði í Bretlandi verið góð síðustu 1-2 mánuði. Þrátt fyrir þetta er enn mikil óvissa framundan þar sem smituðum fjölgar í einstökum löndum og ótti við “aðra bylgju” er sterkur. Viðtalið í heild má sjá hér. https://factsofseafood.com/?attachment_id=585

Áhrif kórónu veirunnar á markaði fyrir sjávarafurðir

Viðtal | 2.4.2020 | Fiskifréttir |

Frá byrjun mars hefur kóróna veira sótt á Asíu, Evrópu og Norður Ameríku, mikilvægustu markaði fyrir íslenskar sjávarafurðir. Fjöldi þeirra sem smitast hefur aukist dag frá degi og fjöldi látinna sömuleiðis. Til þess að hægja á útbreiðslu hafa flest lönd sett mjög miklar takmarkanir á frelsi fólks, með þeim afleiðingum að ferðalög hafa lagst af, veitingastöðum hefur verið lokað og hagkerfi sett í algjöran hægagang. Í viðtali við Fiskifréttir þann 2. apríl, fór Kristján yfir áhrif þessa á sölu á sjávarafurðum.

Mestu áhrifin fyrir Íslendinga hafa verið að sala á ferskum flökum hefur svo til stöðvast sem og á léttsöltuðum þorskflökum. Það þýðir að útgerðir og vinnslur leita að öðrum mörkuðum og afurðum til að framleiða. Fyrir suma gæti það þýtt að leggja skipum tímabundið. Hér má sjá viðtalið. https://factsofseafood.com/?attachment_id=555

Rússneskur sjávarútvegur á fleygiferð

Frétt | 16.1.2020 | Morgunblaðið |

Það er mikið að gerast í rússneskum sjávarútvegi. Fiskveiðistjórnun byggð á vísindalegum ráðleggingum og kvótakerfi til 15 ára auk stuðnings við nýbyggingar skipa og verksmiðja valda því að mikil endurnýjun á sér stað. Samþjöppun kvóta skapar stærri og fjárhagleg sterkari fyrirtæki sem auka verðmæti þess sem framleitt er. Stærstu sjávarútvegsfyrirtækin sækja dýpra inn á mikilvægustu markaði með gæðavöru og góða þjónustu og keppa við þá sem fyrir eru. Í ræðu á markaðsdegi Iceland Seafood í janúar 2020 fór Kristján Hjaltason yfir helstu breytingar í rússneskum sjávarútvegi og kynnti m.a. starfsemi Norebo, stærsta sjávarútvegsfyrirtækis Rússlands.

Morgunblaðið fjallaði um Norebo og Rússland eins og sjá má í Morgublaðinu 16. janúar. https://factsofseafood.com/?attachment_id=537

Árið 2019 verður sterkt fyrir sjávarútveginn

Frétt – 22. nóvember 2018 – Fiskifréttir |

Botnfiskafli mun aukast og getur orðið 500.000 tonn árið 2019 og með auknum afla og veikingu krónunnar getur næsta ár orðið mjög sterkt ár fyrir sjávarútveginn. Þetta og margt fleira kom fram í umfjöllun Fiskifrétta um ræðu á Sjávarútvegsráðstefnunni 2018 sem haldin var í Hörpu 15.-16. nóvember. Í ræðunni fór Kristján yfir heildarframboð sjávarfangs og spáði í horfur 2018 og 2019, en verðmæti útflutnings getur farið í 255 mrð.kr. sem væri 30 mrð.kr. aukning frá 2017. Sjá má umfjöllunina í Fiskifréttum. FF.22.11.18

Die Zukunft der Fischwirtschaft in Deutschland und Island

Paneldiskussion – 28.6.2016 – DIG Bremerhaven |

Die Aufgabe war über die Fischwirtschaft in Island und die wichtige Themen zu sprechen. Hier sind die wichtigsten Punkten.

Fischereimanagement Island

Es hat lange gedauert dass die Isländer die Kontrolle über die Fischbestände in Isländischen Gewässern bekommen haben, es dauert immer noch und wird wahrscheinlich nie zu Ende sein. Fischereimanagement muss sich an ständig geänderte Natur anpassen und manchmal neu Erfinden.

Die wichtigsten Stufen waren:

  1. Erweiterung der Exclusiv Economic Zone von 3 auf 200 Seemeilen.
  2. Eine neue Fischereimanagement wo die wichtigsten Fischarten eine jährliche Fangmenge bekommen.
  3. Alle Fangschiffe bekommen Quoten für was sie fangen
  4. Internationale Verbeinbarungen über die Fischerei von „Straddling stocks“.

Island musste erst die Kontrolle über die Fischgründen bekommen durch die erweiterung der Exclusive Economic Zone um Island.

  • 1901-1952: 3 Seemeilen
  • 1952: 4 Seemeilen (erst hat Norwegen es geschafft, neue Ideen USA)
  • 1958: 12 Seemeilen, das erste Kabeljaukrieg mit GB
  • 1972: 50 Seemeilen,
  • 1975: 200 Seemeilen

 

Als Island nach 1980 sah, brauchte das Land mehr als nur die Kontrolle über wer in Isländischen Gewässern fängt, es brauchte eine Management System wo die Jahresmenge für jede Fischart gesteuert wird. Die ersten Gesetzte kamen 1983 wo die Grundlage für die jetztige Fischereimanagement in Island entschieden wurde. Auf Basis von Empfehlungen von Meerebiologen sollte die Jahresmenge (Total Allowable Catch) für die wichtigsten Fischarten entschieden werden und jedes Fangschiff bekam einen Anteil (Quota) von diese Jahresmenge. Es brauchte bis ungefähr 1989 um dass System zu festigen. Kleine Schiffe waren viele Jahre nicht ein Teil dieses Systems, sie sind aber in den letzten 3-4 Jahren auch ein Teil davon.

Jährliche Fangmengen

Heute sind 25 Fischarten mit TAC was auf basis von Empfehlungen von Meeresbiologen festgelegt werden und dazu 2 Wale. Basiert auf deren Forschung legen Meersbiologen ihre Empfehlungen im Mai vor. Vorher hat die Institut ICES in Kopenhagen, sie geprüft. Der Fischereiminister entscheitet was die TAC sein wird, in den letzten Jahren waren die Entscheidungen gleich mit den Empfehlungen von den Wissenschaftlern. Es gibt eine breite einigung über dieses System, d.H. man soll den Vorschlägen von Merres-biologen folgen.

Die Quoten

Es gibt aber leider keine Einigung über wie die Quoten verteilt werden und die Tatsache, dass viele die Quoten als Eigentum betrachtet haben und einige wurden sehr reich, wenn sie ihre Quoten verkauft haben. Das System ist ein ITQ system, Individually Transferable Quoten, die Schiffseigner können sie vermieten oder verkaufen, sie können somit ihre Schiffe die notwendige Menge von jedes Fischart die sie fangen versorgen, und damit ihr Fang gut planen und ihre Schiffe das ganze Jahr voll auslasten. Meine Meinung ist, dass das Quoten System die Fischwirtschaft in Island gewinnbringend gemacht hat weil man das Jahr planen konnte und dass weniger Schiffe notwendig wurden, um die gleiche Menge zu fangen.

Straddling stocks

Isländische Fangschiffe fangen jährlich um 1.2m tonnen, die wertvollste Art ist Kabeljau mit 250,000 tonnen. Die grösste Menge sind aber die pelagischen Fische, wie Hering, Lodde, Blue whiting und Makrele. über die hälfte

Miklar sveiflur í útflutningsverðmæti

Grein – 12.11.2015 – Fiskifréttir |

Árið 2014 skilaði hvert kíló af þorski að meðaltali 381 kr/kg í útflutningstekjur og er það 6% hækkun frá 2013, þegar tekjurnar á þessum árum eru bornar saman á föstu gengi. Ef útflutningur fyrstu 9 mánuði ársins er skoðaður má gera ráð fyrir því að meðalverð fari yfir 400 kr/kg í ár. Þetta er góð þróun, en ef litið er til síðustu 15 ára hafa verið miklar sveiflur og löng tímabil með fallandi meðalverði. Í greininni skoða ég sveiflur í verði á þorski og ýsu frá árinu 2000.

Sjá greinina hér FF 12 Nov 2015

Samdráttur í afla – verðum að bregðast við

Viðtal – 9.12.2014 – DV |

Útlit er fyrir að hagnaður í íslenskum sjávarútvegi gæti dregist saman á næstu árum ef fyrirtæki bregðast ekki við samdrátti í afla. Kristján Hjaltason benti á þennan samdrátt í máli sínu á Sjávarútvegsráðstefnunni nýverið en hann er einn af stofnendum hennar. Milli áranna 2013 og 2015 er líklega um 300.000 tonna samdrátt í heildarframboði sjávarafurða frá Íslandi að ræða en Kristján segir mikilvægt að íslensk fyrirtæki geri ráðstafanir. Heildarframboð sjávarfangs frá Íslandi mun fara úr 1.440.000 tonnum árið 2013 í 1.180.000 tonn í ár. Þá spáir Kristján enn frekar samdrætti árið 2015 eða 1.140.000 tonnum. Mestu munar um samdrátt í uppsjávarveiðum en gríðarlegur uppgangur hefur verið í þeim geira undanfarin ár. Helst vegna mikillar makrílgengdar. Heildarútflutningstekjur námu 278 milljörðum árið 2012 en 282 milljörðum árið 2013. Kristján spáir því að útflutningsverðmæti verði um 260 milljarðar í ár og árið 2015.

Sjá viðtalið í DV hér DV des 2014 KH